Chẩn đoán vô kinh thứ phát:
-
Đầu tiên cần loại trừ mang thai bằng xét nghiệm hCG nước tiểu hoặc beta hCG huyết thanh
-
Khai thác bệnh nhân để tìm nguyên nhân vô kinh: bệnh nhân có đang bị stress, thay đổi cân nặng, mất cân bằng trong chế độ ăn uống, luyện tập thể thao quá mức hay không ? Bệnh nhân có đang sử dụng thuốc gây vô kinh hay không ( thuốc tránh thai, thuốc an thần…). Bệnh nhân có tiền sử nạo phá thai, viêm niêm mạc tử cung không?
Trên lâm sàng, bệnh nhân mắc chứng vô kinh thứ phát có các đặc điểm như:
- Chỉ số BMI < 18.5 kg/m² kèm theo các thay đổi bất thường trong chế độ ăn uống, các bệnh lý toàn thân gây sút cân nhanh chóng thì nghĩ đến vô kinh do nguyên nhân vùng dưới đồi gây nên.
- Chỉ số BMI > 30 kg/m² nghĩ đến vô kinh do buồng trứng đa nang.
- Tình trạng lông rậm, mụn trứng cá ở bệnh nhân.
- Bệnh nhân có những dấu hiệu chèn ép thần kinh do u vùng hố yên như đau đầu, nhìn mờ, chán ăn, tiểu tiện nhiều hơn bình thường.
- Bệnh nhân có các dấu hiệu suy buồng trứng như bốc hỏa, khô âm đạo.
- Triệu chứng vú có tiết sữa bất thường mặc dù chưa sinh con.
Về cận lâm sàng, cần làm các xét nghiệm sau để củng cố chẩn đoán vô kinh thứ phát:
- Nồng độ prolactin máu: nếu nồng độ này cao có thể do nguyên nhân suy giáp. Cần chụp thêm MRI hố yên để tìm các u tuyến yên, u vùng hố yên.
- Nồng độ FSH: nếu cao có thể do nguyên nhân suy buồng trứng sớm, cần làm nhiễm sắc đồ để tìm hội chứng Turner. Nếu nồng độ FSH trong giới hạn bình thường hoặc thấp kèm theo estrogen thấp sẽ nghĩ nhiều đến nguyên nhân suy vùng dưới đồi thứ phát.
- Nồng độ TSH máu.
- Định lượng testosterone máu và DHED-S nếu nghi ngờ có cường androgen trên bệnh nhân.
- Nồng độ androgen máu cao cùng với các biểu hiện lâm sàng giúp chẩn đoán buồng trứng đa nang ở bệnh nhân hoặc khối u tiết androgen từ buồng trứng và tuyến thượng thận.
Chẩn đoán vô kinh nguyên phát:
Khai thác thông tin từ bệnh nhân: bệnh nhân đã dậy thì hoàn toàn chưa ? Gia đình bệnh nhân có thành viên nào dậy thì muộn hay không ? Thời kỳ sơ sinh và lúc nhỏ của bệnh nhân, xem xét cường tuyến thượng thận bẩm sinh. Có sự thay đổi chế độ ăn uống, sinh hoạt, tập luyện hay có sử dụng thuốc gây vô kinh.
Trên lâm sàng bệnh nhân có:
- Những bất thường trong phát triển vú.
- Bộ phận sinh dục của bệnh nhân có những vấn đề về kích thước âm vật, sự phát triển lông mu, màng trinh có lỗ thủng không, có cổ tử cung, buồng trứng không ?
- Mụn trứng cá
- Các biểu hiện của hội chứng Turner.
Cận lâm sàng cần làm những xét nghiệm sau:
- Siêu âm để phát hiện tắc nghẽn đường đi của kinh nguyệt.
- Định lượng testosterone và làm karyotype để phân biệt loạn sản ống Muller và bất thường nhiễm sắc thể nếu bệnh nhân không có tử cung.
- Đối với bệnh nhân có tử cung, tìm những dấu hiệu loạn sản ống Muller và màng trinh kín, có hay không vách ngăn âm đạo. Làm xét nghiệm hCG, FSH, các hormone để loại trừ thai nghén và tìm nguyên nhân gây vô kinh thứ phát như trên.