Tác dụng nổi bật đã được chứng minh của than hoạt tính là trong xử lý ngộ độc cấp. Bên cạnh đó than hoạt còn có một số lợi ích khác trong điều trị và trong các chất gia dụng sinh hoạt hàng ngày.
Mục lục
3.1. Xử lý chất độc khẩn cấp
Than hoạt tính đã được sử dụng như một phương pháp điều trị chống độc khẩn cấp từ đầu những năm 1800. Đó là vì nó có thể liên kết với nhiều loại thuốc, làm giảm tác dụng của chúng.
Các nghiên cứu cho thấy rằng uống 50-100 gam than hoạt tính trong vòng 5 phút sau khi uống một loại thuốc có thể làm giảm khả năng hấp thụ loại thuốc đó của một người trưởng thành lên tới 74%.
Than hoạt đạt hiệu quả cao nhất khi dùng trong vòng giờ đầu tiên sau khi dùng quá liều hoặc ngộ độc.
Tuy nhiên, nghiên cứu mới hơn báo cáo một số trường hợp trong đó nó có hiệu quả ngay cả khi đã qua giờ đầu tiên này. Điều này có thể là do than hoạt tính không chỉ ngăn một loại thuốc hấp thụ mà còn giúp cơ thể bạn loại bỏ các loại thuốc đã được hấp thụ nhanh hơn.
Hơn nữa, nghiên cứu cho thấy rằng than hoạt tính có thể có lợi nếu được dùng đến 4 giờ sau khi uống các loại thuốc giải phóng chậm, những loại thuốc làm chậm tiêu hóa và liều lượng thuốc lớn.
Tại phòng cấp cứu, liều khởi đầu 50-100 gam. Tùy theo đánh giá cụ thể từng trường hợp, tri giác bệnh nhân, loại ngộ độc, thời gian ngộ độc để có xử lý phù hợp. Bệnh nhân được hướng dẫn uống hoặc qua sond dạ dày nếu súc rửa dạ dày, bệnh nhân không tỉnh táo.
3.2. Hỗ trợ cải thiện chức năng thận
Các nghiên cứu trên người cho thấy rằng than hoạt tính có thể giúp giảm nồng độ urê trong máu và các chất thải khác, cũng như cải thiện chức năng thận ở những người bị bệnh thận mãn tính.
Than hoạt tính có thể hỗ trợ cải thiện chức năng thận bằng cách giảm số lượng chất thải mà thận của bạn phải lọc.
Đối với bệnh thận mạn tính, suy giảm chức năng thận là giảm khả năng lọc của thân, dẫn đến sự tích tụ các chất độc cần thải loại.
Than hoạt tính có thể liên kết với urê và các chất độc khác, giúp cơ thể loại bỏ chúng bằng cách liên kết với các chất thải trong lòng ruột và thải qua đường tiêu hóa.
Tuy nhiên hiện tại phương pháp điều trị này không được áp dụng rộng rãi trong thực tế.
3.3. Có thể làm giảm các triệu chứng của “hội chứng mùi cá”
Than hoạt tính có thể giúp giảm mùi khó chịu ở những người mắc chứng trimethylaminuria (TMAU), còn được gọi là hội chứng mùi cá.
TMAU là một tình trạng di truyền trong đó trimethylamine (TMA), một hợp chất có mùi giống cá thối, tích tụ trong cơ thể .
Cơ thể bạn thường chuyển đổi TMA thành một hợp chất không mùi trước khi bài tiết qua nước tiểu, nhưng những người mắc TMAU thiếu enzym cần thiết để thực hiện quá trình chuyển đổi này. Điều này làm cho TMA tích tụ và đi vào nước tiểu, mồ hôi và hơi thở, gây ra mùi hôi tanh.
Các nghiên cứu cho thấy bề mặt xốp của than hoạt tính có thể liên kết với các hợp chất nhỏ, có mùi như TMA, làm tăng sự bài tiết của chúng.
Để cải thiện hội chứng mùi cá cần phải phải có chế độ ăn phù hợp, điều trị thuốc kèm theo. Vai trò của than hoạt tính được ghi nhận hỗ trợ, không mang tính quyết định.
3.4. Có thể làm giảm mức cholesterol máu
Than hoạt tính có thể giúp giảm mức cholesterol theo cơ chế liên kết với cholesterol và axit mật chứa cholesterol trong ruột của bạn, ngăn không cho chúng hấp thụ. Tuy nhiên thực tế ít được sử dụng phương pháp này để giảm cholesterol máu. Một chế độ dinh dưỡng, vận động hợp lý và thuốc đặc hiệu đã chứng minh được hiệu quả trong điều trị bệnh này
3.5. Sử dụng trong hỗ trợ làm giảm triệu chứng cho một số bệnh khác
Giảm khí trong đường tiêu hóa. Một nghiên cứu cho rằng uống than hoạt tính sẽ làm giảm tình trạng ứ khí trong lòng ruột. Hỗ trợ cho các trường hợp chướng bụng giảm triệu chứng. Đặc tính này cũng có lợi trong các trường hợp hình ảnh khảo sát siêu âm ổ bụng không được rõ do khí. Một nghiên cứu nhỏ cho kết quả, uống than hoạt tính 8 giờ trước khi siêu âm bụng làm giảm đáng kể lượng khí trong ruột của bạn, giúp bạn có được hình ảnh siêu âm rõ ràng hơn.
Hỗ trợ giảm triệu chứng tiêu chảy. Hiệu quả không được nghiên cứu rộng rãi và chưa được xem là 1 phương pháp điều trị cơ bản. Nguyên lý trong điều trị vẫn là hấp phụ các độc chất gây tiêu chảy có trong lòng ruột, làm giảm triệu chứng.
3.6. Sử dụng làm chất phụ gia trong các chất gia dụng.
Than hoạt tính còn được sử dụng cho các mục đích gia dụng và mỹ phẩm khác. Tuy nhiên, hầu hết những lợi ích có mục đích này không được khoa học chứng minh.
- Làm trắng răng. Chất này được cho là có tác dụng làm trắng răng khi được sử dụng như một loại nước súc miệng hoặc trong kem đánh răng. Nó được cho là làm như vậy bằng cách hấp thụ mảng bám và các hợp chất gây ố răng khác.
- Chăm sóc da. Bôi chất này lên da được cho là có tác dụng trị mụn trứng cá, gàu và vết côn trùng hoặc rắn cắn.
- Lọc nước. Than hoạt tính có thể giúp lọc nước bằng cách loại bỏ các chất gây ô nhiễm, chất rắn lơ lửng và vi sinh vật như vi khuẩn – tất cả đều không ảnh hưởng đến độ pH hoặc mùi vị của nước.